Ο Άρης Καραταράκης (thinking) μιλάει στον eAnagnostis για την παραγωγή έντυπων βιβλίων και ebooks

04

Ο Άρης Καραταράκης ασχολείται με τo ψηφιακό περιεχόμενο από το 2009. Δραστηριοποιείται επαγγελματικά στο χώρο των ηλεκτρονικών και έντυπων εκδόσεων. Είναι συνιδιοκτήτης της thinking από το 2011 και υπεύθυνος ψηφιακής παραγωγής.

Στο eVent του eAnagnostis θα συμμετάσχει στη συζήτηση για την “παραγωγή έντυπου και ηλεκτρονικού βιβλίου”.

eAnagnostis: Πόσο εύκολο είναι για έναν εκδοτικό οίκο, που ως τώρα ασχολούταν αποκλειστικά με τα έντυπα βιβλία, να περάσει στην παραγωγή ebooks; Πώς η μετάβαση αυτή διαφοροποιείται από το είδος των βιβλίων (λογοτεχνία και δοκίμιο, πανεπιστημιακά συγγράμματα και σχολικά βοηθήματα, παιδικά βιβλία, οδηγοί κλπ);

Άρης Καραταράκης: Ο βαθμός δυσκολίας εξαρτάται κυρίως:

  • από τo περιεχόμενο και τις μορφές στις οποίες είναι αποθηκευμένο το κάθε βιβλίο.
  • από τις τεχνικές γνώσεις που απαιτούνται για την παραγωγή τους.
  • από το αν το βιβλίο είναι νέα παραγωγή ή πρόκειται για μετατροπή από backlist.
  • από το αν ο εκδότης καλείται να επενδύσει όχι μόνο σε νέο λογισμικό αλλά και σε τεχνογνωσία για την παραγωγή των ψηφιακών προϊόντων.

Σε επίπεδο περιεχομένου, μερικές περιπτώσεις:

  • Αν το περιεχόμενο είναι διαθέσιμο μόνο σε έντυπο ή PDF εικόνας, τότε πρέπει να περάσουμε από μια σειρά μετατροπών και διορθώσεων (OCR > πέρασμα και διόρθωση περιεχομένου σε κειμενογράφο > ψηφιοποίηση)
  • Αν το βιβλίο  αποτελείται μόνο από συνεχές κείμενο  (π.χ. λογοτεχνικά βιβλία) και το περιεχόμενο είναι διαθέσιμο σε επεξεργάσιμη μορφή, η διαδικασία είναι σχετικά απλή.
  • Αν μιλάμε για ένα τεχνικό βιβλίο, τότε ο βαθμός δυσκολίας είναι σημαντικά μεγαλύτερος. Π.χ. για μαθηματικά ή πίνακες σε μορφή εικόνας πολλές φορές  είναι αναγκαία η δημιουργία αυτών των συστατικών εκ νέου σε  άλλες  μορφές (πχ. MathML για τα μαθηματικά).
  • Βιβλία με ιδιαιτερότητες στο στήσιμο, π.χ. coffee table books, παιδικά βιβλία, θέλουν ειδική αντιμετώπιση και, παρότι υπάρχουν λύσεις, όπως fixed layout epubs και δημιουργία ebooks με το  iBooks Author, πολλές φορές μια εφαρμογή (iOS, Android) κρίνεται ως καταλληλότερη λύση από αυτή του epub.

Σε επίπεδο εργαλείων και τεχνικών γνώσεων :

  • Πέρα από την αγορά ενημερωμένου λογισμικού (προγράμματα σελιδοποίησης, επεξεργασίας εικόνας κ.ά.), απαιτείται η σχετική εκπαίδευση του τμήματος παραγωγής για  τη σωστή χρήση των νέων δυνατοτήτων των προγραμμάτων καθώς και των συσκευών ανάγνωσης.
  • Εξαιρετικά σημαντική είναι και εξοικείωση των συγγραφέων, επιμελητών και διορθωτών με τις νέες δυνατότητες αλλά και τις διαφορές των ψηφιακών προϊόντων σε σχέση με τα έντυπα.
  • Για τις σύνθετες παραγωγές πολλές φορές οι τεχνικές γνώσεις που απαιτούνται είναι εκτός του γνωστικού πεδίου ενός σελιδοποιού.
  • Ο εκδότης καλείται να εκπαιδεύσει το τμήμα παραγωγής ή να βρεί νέους συνεργάτες (εξωτερικούς ή εσωτερικούς) οι οποίοι θα αναλάβουν αποκλειστικά το κομμάτι της ψηφιοποίησης.

eAnagnostis: Πώς η ψηφιοποίηση των βιβλίων αλλάζει τη ροή εργασίας (workflow) του εκδοτικού οίκου και τη δουλειά του ατελιέ και των ανεξάρτητων σελιδοποιών; (αρχιγράμματα, τυπογραφία, υποσημειώσεις, ενσωμάτωση εικόνων, πίνακες, μαθηματικά)

Άρης Καραταράκης: Τα workflow  της παραγωγής ποικίλουν και έχουν να κάνουν κυρίως με την σειρά που γίνονται οι διαδικασίες. Μερικά παραδείγματα:

  • digital first then print
  • παράλληλη παραγωγή
  • print first then digital

Οι αλλαγές του τωρινού workflow είναι αρκετές. Σας αναφέρω τις πιο χαρακτηριστικές από αυτές.

Θα πρέπει να δημιουργηθoύν (εφόσον δεν υπάρχουν) digital style guides του εκδοτικού οίκου και να εναρμονιστούν με αυτά του εντύπου (π.χ πρωτοσέλιδα κ.ά.) Επίσης στα βιβλία της backlist προστίθεται ένα επιπλέον βήμα διόρθωσης του περιεχομένου πριν την τελική ψηφιοποίηση (ειδικά αν πρόκειται για βιβλία που έχουν περάσει από OCR).

Με βάση αυτούς τους κανόνες ένα βιβλίο μπορεί να ξεκινήσει από το στάδιο συγγραφής ή διόρθωσης σε έναν κειμενογράφο (π.χ. Microsoftt Word) πριν αυτό φτάσει στα χέρια του σελιδοποιού.

Ο επιμελητής ή ο  διορθωτής παραδίδει στον σελιδοποιό ένα σωστά χαρακτηρισμένο αρχείο. Για πιο τεχνικά βιβλία αυτό μπορεί να σημαίνει ότι το αντίστοιχο πρώτο αρχείο μπορεί να είναι σε μορφή  XML, HTML, LaTeX κ.ά. Αυτό το αρχείο μπορεί να αποτελέσει τη βάση για να ξεκινήσει οποιoδήποτε από τα 3 workflows που αναφέραμε.

Η μετατροπή ενός απλού νέου βιβλίου είναι κάτι που μπορεί να αναλάβει ένας σελιδοποιός με τη βοήθεια έτοιμων ή παραμετροποιημένων για τις ανάγκες του εκδότη λογισμικών σελιδοποίησης.

Οι πιο σύνθετες παραγωγές μπορούν να γίνουν είτε από τον σελιδοποιό είτε από κάποιον εσωτερικό ή εξωτερικό συνεργάτη με γνώσεις γύρω από την τεχνολογία του web, καθώς το ePub αποτελείται κυρίως από σελίδες HTML. Το ατελιέ ή ο σελιδοποιός καλούνται να αποκτήσουν σχετική τεχνογνωσία ή να συνεργαστούν με ανθρώπους που γνωρίζουν την τεχνολογία αυτή.

Ως προς τα τυπογραφικά στοιχεία όπως τα αρχιγράμματα, οι εκδόσεις συχνά απλοποιούνται, καθώς τα βιβλία μας πρέπει να είναι συμβατά με όσο το δυνατόν περισσότερες συσκευές.

eAnagnostis: Αν και το ePUB είναι σήμερα το πιο διαδεδομένο format, πώς ο εκδότης μπορεί να είναι έτοιμος για την αξιοποίηση του ψηφιακού περιεχομένου πέρα από το ePUB ή για την προοπτική αλλαγής της μορφής του ηλεκτρονικού βιβλίου στην εξέλιξη της τεχνολογίας και των προτύπων;

Άρης Καραταράκης: Μέχρι σήμερα τo έντυπο αποτελούσε το τελικό προϊόν ενός εκδοτικού οίκου. Το τελικό αρχείο αποθήκευσης ήταν το PDF, ένα αρχείο προγράμματος σελιδοποίησης ή ακόμα και τα φιλμ.

Ξεκινώντας τις  ψηφιακές παραγωγές οι εκδότες έχουν έρθει αντιμέτωποι με διάφορες δυσκολίες που αφορούν την μετατροπή αυτών των αρχείων σε ψηφιακή μορφή.

Η αγορά του ψηφιακού βιβλίου αναπτύσσεται με ταχύτατους ρυθμούς και το ίδιο συμβαίνει με την τεχνολογία γύρω από την παραγωγή του. Οι τωρινοί πρωταγωνιστές της αγοράς (Apple, Amazon) στην προσπάθεια τους να παρέχουν περισσότερες δυνατότητες από του ανταγωνιστές τους προσθέτουν επιπλέον λειτουργίες ξεφεύγοντας από τα επίσημα standards.

‘Ετσι ο αρχικός στόχος του epub ως ενός αρχείου που αναπαράγεται παντού δεν έχει επιτευχθεί με τα τωρινά δεδομένα.

Τελικά, ένας τίτλος που θέλουμε να πωλείται σε όλες τις αγορές απαιτεί την παραγωγή του βιβλίου σε διαφορετικές μορφές π.χ. ePub 2.0, ePub 3.0, edupub, fixed layout, mobi, kf8, βιβλία φτιαγμένα με iBooks Author κ.ά.

Στην πραγματικότητα, το epub αλλά και οι υπόλοιπες μορφές ebooks αποτελούν ένα υποπροϊόν της διαδικασίας ψηφιοποίησης.

Στη thinking προτείνουμε μια διαδικασία δημιουργίας ενός ενιαίου αρχείου XML από το οποίο έχουμε τη δυνατότητα αυτοματοποιημένης σε μεγάλο βαθμό  παραγωγής σε οποιαδήποτε μορφή επιθυμεί ο εκδότης.

Ο εκδότης  επενδύοντας σε ένα τέτοιο μοντέλο και χτίζοντας  την ψηφιακή στρατηγική  του μπορεί να αντιμετωπίσει με μεγάλη ευελιξία τις νέες προκλήσεις των ψηφιακών εκδόσεων αλλά και να διαχειριστεί και να εκμεταλλευτεί καλύτερα το περιεχόμενό του.